Ισραήλ - Παλαιστίνη: Μία διαμάχη, δύο ηττημένοι.

© Majed Hamdan, Associated Press

Μετά από σφυροκόπημα τριών εβδομάδων, τα Ισραηλινά στρατεύματα απομακρύνθηκαν από τη Λωρίδα της Γάζας αφήνοντας πίσω τους περίπου 1300 νεκρούς, χιλιάδες τραυματίες και υλικές ζημιές αξίας εκατομμυρίων. Την επομένη των συγκρούσεων, η επιχειρησιακή ικανότητα της Χαμάς δείχνει να μην έχει καμφθεί, αφού την ανακοίνωση της μονομερούς εκεχειρίας από τον Εχούντ Ολμέρτ συνόδευσε η εκτόξευση 19 πυραύλων από τη Λωρίδα της Γάζας προς τα ισραηλινά εδάφη. Φωνές στο εσωτερικό του Ισραήλ υποστηρίζουν τώρα ότι ο στρατός δεν έκανε αρκετά, ενώ άλλες ότι έκανε περισσότερα από όσα έπρεπε. Αυτοί που είχαν ταχθεί υπέρ της "αμυντικής επίθεσης" αναζητούν πλέον διαβεβαίωση ότι η υπόσχεση για αλλαγή της πραγματικότητας υλοποιήθηκε.

Οι αξιωματούχοι δυσκολεύονται να δώσουν πειστικές απαντήσεις. Η δέσμευση της Αιγύπτου για αποδοτικότερο έλεγχο της διακίνησης οπλισμού, η υπόσχεση των Αμερικανών για αποτροπή του ανεφοδιασμού της Χαμάς, μέσα από τη συνεργασία του ΝΑΤΟ με αραβικές χώρες, καθώς και η απόφαση ευρωπαϊκών κρατών να προσφέρουν ναυτικές περιπόλους και τεχνικό εξοπλισμό, δεν ακούγονται επαρκείς. Μετά από δεκαετίες αιματοχυσίας και χαμένων ευκαιριών, οι υποσχέσεις δύσκολα αγγίζουν τα αυτιά των λαών της Μέσης Ανατολής. Ειδικότερα δε, όταν δεν αφορούν άμεσα στα κεντρικά αίτια της διαμάχης. Ζητήματα όπως η αναγνώριση και η εθνική ασφάλεια του Ισραήλ, το καθεστώς της Ιερουσαλήμ και των κατεχομένων εδαφών, οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες, οι οικισμοί των Ισραηλινών και η κατανομή των φυσικών πόρων παραμένουν άλυτα.

Η πρόσφατη σύγκρουση μοιάζει να μην είναι τίποτα παραπάνω από μια ακόμα σελίδα στην αρχαία διαμάχη. Αυτή είναι άλλωστε η τέταρτη φορά που το Ισραήλ μπαίνει στη Γάζα από τη σύστασή του πριν από 60 χρόνια. Τα σημάδια προόδου ωστόσο είναι φανερά: το Ισραήλ χρειάστηκε 38 χρόνια για να αποσυρθεί την τελευταία φορά, ενώ τώρα μόνο μερικές μέρες. Αυτοί λοιπόν που βιάστηκαν να αποδώσουν την επίθεση στην αποικιοκρατική διάθεση του Ισραήλ, σφάλλουν. Σκοπός του, αποδείχτηκε πως δεν ήταν ούτε η κατάληψη της Γάζας ούτε η εξόντωση των Παλαιστινίων.

Πράγματι, οι ισραηλινοί φαίνεται να αποσκοπούσαν στη συντριβή της επιχειρησιακής ικανότητας της Χαμάς. Η επιπολαιότητα όμως δεν είναι χαρακτηριστικό των κινήσεων τους και η ηγεσία του Ισραήλ δύσκολο να θεώρησε πως μια σύντομη επιχείρηση θα ήταν ικανή να αφοπλίσει ολοκληρωτικά τη Χαμάς. Ο απώτερος στόχος της λοιπόν δεν μπορεί να είναι άλλος από τον εκφοβισμό και τον παραδειγματισμό όσων επιβουλεύονται το Ισραήλ. Ένα ισχυρό μήνυμα υπεροχής και αποφασιστικότητας προς τους γείτονες. Τακτική η οποία δείχνει να αποδίδει. Ο ηγέτης της Χεζμπολά, Χασάν Νασράλα, σχετικά με τη σύρραξη στο νότιο Λίβανο το 2006, είχε πει πως «Δε θεωρήσαμε, ούτε κατά 1%, ότι η απαγωγή [των δύο Ισραηλινών στρατιωτών] θα οδηγούσε σε έναν πόλεμο αυτής της κλίμακας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Με ρωτάτε - αν ήξερα μια μέρα πριν, ότι η ενέργειά μας θα είχε τέτοια έκβαση - αν θα το έκανα; Λέω όχι. Σίγουρα όχι.» Η στάση του "Κόμματος του Θεού" στην πρόσφατη σύρραξη αποδεικνύει του λόγου το αληθές, ενώ ενισχύει την πεποίθηση του Τελ Αβίβ ότι η ανέγερση ενός "σιδερένιου τείχους" - την αναγκαιότητα του οποίου είχε προβλέψει ο Ze'ev Jabotinsky, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα - είναι ο ενδεδειγμένος τρόπος αντιμετώπισης της εχθρότητας των Αράβων.

Από την άλλη, σφάλλουν και όσοι υποβαθμίζουν τη Χαμάς σε ακόμα μία τρομοκρατική οργάνωση. Η Χαμάς δεν είναι παρά η έκφραση της συλλογικής οργής, της αγανάκτησης και της εξάντλησης των Παλαιστινίων της Λωρίδας της Γάζας. Δεν πρέπει όμως να τρέφουμε αυταπάτες. Το μήνυμα συνεργασίας, ασφάλειας και ευημερίας που την ανέδειξε, σύντομα αντικαταστάθηκε από μια παρερμηνευμένη αντίληψη περί "αντίστασης". Η εξουδετέρωση του Ισραήλ και η δημιουργία ενός κράτους από τον Ιορδάνη ποταμό μέχρι τη Μεσόγειο έγινε αυτοσκοπός, ενώ το συμφέρον της Παλαιστίνης πέρασε σε δεύτερη μοίρα. Αντιθέτως, η Φατάχ, το κοσμικό κόμμα της Δυτικής Όχθης στο οποίο ανήκει και ο Πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής, δίνει τη δική της μάχη έχοντας επιλέξει ως κύριο όπλο τη διπλωματία. Αυτός όμως ο τρόπος διεκδίκησης φαίνεται να είναι κάπως "παθητικός" για τους ζηλωτές της Χαμάς, οι οποίοι αφού πρώτα έδιωξαν τους υποστηρικτές της Φατάχ από τη Λωρίδα της Γάζας, μετέτρεψαν τους κατοίκους της σε ανθρώπινες ασπίδες και μείωσαν τη διαπραγματευτική δύναμη της Παλαιστινιακής Αρχής. Για ακόμα μία φορά, βασικός ζημιωμένος βγαίνει ο Παλαιστινιακός λαός και το όνειρο του για ευημερία. Η Χαμάς, θα πρέπει σήμερα να αναρωτηθεί αν τελικά υφίσταται για να καταστρέψει το Ισραήλ ή για να οικοδομήσει το κράτος της Παλαιστίνης.

Το σχίσμα ανάμεσα στη Φατάχ και τη Χαμάς είναι «πιο επικίνδυνο και από την επιθετικότητα του Ισραήλ» είπε ορθώς ο μονάρχης της Σαουδικής Αραβίας. Ο διχασμός όμως του Αραβικού κόσμου δε σταματά εκεί. Από τη μία βρίσκονται οι πιο διαλλακτικές χώρες - Αίγυπτος, Ιορδανία και Σαουδική Αραβία - ενώ από την άλλη οι πιο ακραίες, με πρωτοστάτες το Ιράν και τη Συρία. Η ασυμφωνία των Αράβων σε συνδυασμό με την απόλυτη απαξίωση της Χαμάς από τη Δύση και την ανελαστικότητα του Ισραήλ, δυσχεραίνουν το έργο των διαπραγματεύσεων. Αναμφίβολα, η διπλωματία και ο σεβασμός των λεπτών ισορροπιών είναι μονόδρομος. Οι εμπλεκόμενοι οφείλουν να αντιληφθούν την επιτακτική ανάγκη για αλλαγή προσέγγισης της Ιστορίας. Πρέπει να τη δουν ως πηγή διδαγμάτων και όχι ως πηγή άντλησης μίσους.

Στη σύρραξη αυτή, οι υλικές ζημιές είναι σημαντικές αλλά δευτερεύουσες. Η πραγματική ζημιά είναι η δηλητηρίαση της ψυχής αυτών που την έζησαν και ο χαμός ανθρώπων που δεν πρόλαβαν να μάθουν τα "αίτια" του μίσους. Η πλευρά στην οποία ανήκουν δεν έχει τόση σημασία. Οι "αναλογίες" επίσης. Άλλωστε το γεγονός ότι οι απώλειες των Ισραηλινών ήταν κατά πολύ μικρότερες, δεν οφείλεται στην έλλειψη διάθεσης από τη μεριά της Χαμάς, αλλά στις - περιορισμένες - δυνατότητές της. Ωστόσο, ενέργειες στα όρια της διεθνούς νομιμότητας όπως η ισοπέδωση της Ζεϊτούν και η χρήση βομβών φωσφόρου, όχι μόνο εγείρουν ερωτηματικά αλλά κινούν και υποψίες για ύπαρξη κρυφής Ισραηλινής ατζέντας. Μήπως τα ωμά χτυπήματα ήταν σαφής δήλωση πως οι άμαχοι πλέον δε θα αποτελέσουν εμπόδιο στην επίτευξη των όποιων στόχων; Μήπως ένας επί μέρους σκοπός της επιχείρησης ήταν η δοκιμή της ετοιμότητας και της αποτελεσματικότητας της πολεμικής μηχανής του Ισραήλ μετά τις μέτριες επιδόσεις στο Λίβανο; Μήπως... Γεγονός είναι πως, παρά την εμπειρία και τη χρήση της τεχνολογίας, οι λανθασμένες πληροφορίες, η κακή κρίση και τα ατυχήματα είναι αναπόσπαστα κομμάτια ενός πολέμου (το 40% των απωλειών του Ισραήλ οφείλεται σε τέτοιου είδους ατυχήματα). Παρόλα αυτά, είναι δύσκολο να πεισθεί κανείς για την αναγκαιότητα βομβαρδισμού του σχολείου ή να δικαιολογήσει την ολιγωρία απέναντι στους τραυματίες. Ο Navi Pillay, Ύπατος Αρμοστής του Ο.Η.Ε. για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αναφερόμενος στις κινήσεις αυτές σημείωσε πως ενέχουν "στοιχεία τα οποία συνθέτουν εγκλήματα πολέμου".

Ουσιαστικά, εδώ έχουμε να κάνουμε με δύο λαούς που διεκδικούν το ίδιο κομμάτι γης και αμφότεροι έχουν στο παρελθόν αρνηθεί το δικαίωμα του άλλου να υπάρχει. Οι νεφελώδεις θύμησες, οι μύθοι και η προπαγάνδα της κάθε πλευράς καθιστούν τη νηφάλια επίλυση των διαφορών εξαιρετικά δύσκολη. Άμεσο επακόλουθο, οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή να μην έχουν τελειωμό... 1929, 1948, 1956, 1967, 1973, 1982, 2006, 2009 είναι μερικές μόνο από τις ημερομηνίες-σταθμούς ενώ τα ενδιάμεσα διαστήματα ήταν κάθε άλλο παρά υποδείγματα καλής γειτονίας. Η επόμενη ημερομηνία μπορεί να είναι... η σημερινή!

Επιβάλλεται να δούμε τη μεγάλη εικόνα. Και παρότι αυτή δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα σύνολο αμέτρητων μικρότερων εικόνων, θα πρέπει να έχουμε τη δύναμη και το θάρρος να τη διαχωρίσουμε από αυτές. Στη διαμάχη αυτή δεν υπάρχουν νικητές, παρά μόνο ηττημένοι. Είναι όλοι αυτοί που δε γνωρίζουν αν τα αγαπημένα τους πρόσωπα θα γυρίσουν το βράδυ στο σπίτι. Την τραγική αυτή καθημερινότητα βιώνουν πολλοί κάτοικοι της Μέσης Ανατολής, ασχέτως αν ο δρόμος τους φωτίζεται από αστέρια ή φεγγάρια.

Απόψεις

Οι ημερομηνίες δεν είναι απλά νούμερα

"Έγκλημα κατά της Ανθρωπότητας"; Ας γελάσω...

Τι επεδίωξε και τι κατάφερε το Ισραήλ στη Γάζα;

Ντονατέλα Ροβέρα, ερευνήτρια Διεθ. Αμνηστίας στην Παλαιστίνη

Δες επίσης